"Thân em vừa trắng lại vừa tròn/ Bảy nổi ba chìm với nước non..."

Những câu thơ của Hồ Xuân Hương đã biến Bánh Trôi trở thành món bánh nổi tiếng nhất trong văn học Việt Nam. Không cầu kỳ hoa mỹ, bánh trôi chinh phục thực khách bằng chính sự giản đơn, mộc mạc nhưng tinh tế: vỏ trắng ngần, nhân ngọt lịm, tượng trưng cho sự trọn vẹn và tinh túy của hạt gạo nếp Việt.

Hãy cùng Soul Ben Thanh & Bar tìm hiểu về món bánh đặc biệt này, từ ý nghĩa văn hóa đến những biến tấu thú vị qua từng vùng miền.

1. Tết Hàn Thực và ý nghĩa của "Bánh Trôi - Bánh Chay"

Vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch hàng năm (Tết Hàn Thực), mọi gia đình Việt lại nô nức xay bột, nặn bánh.

• Nguồn gốc: Dù chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Bắc, nhưng khi du nhập vào Việt Nam, Tết Hàn Thực mang đậm sắc thái dân tộc. Người Việt làm bánh trôi, bánh chay để dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và nguyện cầu cho mưa thuận gió hòa.
• Biểu tượng: Hình ảnh chiếc bánh tròn trịa được ví như sự viên mãn, tròn đầy. Đặc biệt, truyền thuyết còn kể rằng bánh trôi (với 50 viên) và bánh chay (50 viên) tượng trưng cho bọc trăm trứng của Mẹ Âu Cơ, nhắc nhở con cháu về nòi giống Tiên Rồng.

Bánh trôi - bánh chay (Ảnh: Sưu tầm)

2. Sự tinh tế trong nguyên liệu tối giản

Bánh trôi ngon ở cái "mộc". Nguyên liệu chỉ quanh quẩn có gạo nếp, đường phèn và vừng (mè), nhưng để làm ngon thì không dễ.

• Lớp vỏ "trắng ngần": Phải là gạo nếp cái hoa vàng loại ngon, ngâm kỹ, xay nước rồi ép ráo bột. Bột đạt chuẩn phải mềm, mướt, dẻo nhưng không dính tay, bề mặt láng mịn như da em bé.
• Viên đường "son sắt": Nhân bánh trôi truyền thống (miền Bắc) là viên đường phèn (đường phên) cắt hạt lựu vuông vức. Cái hay của bánh trôi là khi luộc chín, lớp đường bên trong tan chảy một phần nhưng vẫn giữ được độ cứng giòn nhẹ ở tâm, tạo nên kết cấu thú vị khi cắn vào.
• Hương thơm: Bánh luộc xong được vớt ra đĩa, rắc lên chút vừng trắng rang thơm hoặc chút dừa nạo. Mùi thơm của nếp mới quyện với mùi vừng bùi bùi tạo nên sức hấp dẫn khó chối từ.

3. "Bảy nổi ba chìm" - Nghệ thuật luộc bánh

Tên gọi "Bánh Trôi" xuất phát từ cách chế biến. Khi thả những viên bột trắng vào nồi nước sôi sùng sục, bánh chìm xuống đáy. Đến khi chín tới, bánh sẽ tự động nổi lên mặt nước.

Bánh trôi nước khi chín sẽ nổi lên (Ảnh: Sưu tầm)

Người nấu phải nhanh tay vớt bánh ngay khi vừa nổi, thả ngay vào bát nước lạnh đun sôi để nguội. Công đoạn này giúp bánh săn lại, không bị nát và không dính vào nhau. Nếu luộc quá lửa, bánh sẽ bị nát, đường bên trong chảy ra ngoài làm nhạt bánh.

4. Phân biệt Bánh Trôi Bắc và Chè Trôi Nước Nam

Cùng là "trôi nước", nhưng hai miền lại có cách thưởng thức khác hẳn nhau:

• Bánh Trôi (Miền Bắc): Viên nhỏ (cỡ quả nhãn), nhân đường phèn. Bánh được vớt ra đĩa, ăn nguội và không chan nước. Khi ăn cảm nhận rõ vị dẻo của vỏ và vị ngọt sắc của viên đường.
• Chè Trôi Nước (Miền Nam): Viên to (cỡ quả trứng gà), nhân đậu xanh cà nhuyễn. Bánh được nấu trong nồi nước đường gừng sền sệt, chan thêm nước cốt dừa béo ngậy và rắc đậu phộng rang. Đây là món chè tráng miệng phổ biến quanh năm.

Chè trôi nước miền Nam (Ảnh: Sưu tầm)

Ngoài ra, ngày nay còn có Bánh trôi ngũ sắc (làm từ màu gấc, lá nếp, hoa đậu biếc...) vừa đẹp mắt vừa tốt cho sức khỏe, hay Bánh trôi tàu (nhân mè đen, nước gừng nóng) ấm áp cho những ngày đông lạnh giá.

Kết luận

Bánh Trôi không chỉ là một món ăn chơi, mà là sợi dây kết nối các thế hệ, là dịp để cả gia đình quây quần bên mâm bột nếp trắng ngần. Cắn một miếng bánh dẻo thơm, cảm nhận vị ngọt của đường lan tỏa, ta như thấy cả một bầu trời ký ức tuổi thơ ùa về, bình yên và ngọt ngào đến lạ.

Và để trải nghiệm hương vị tinh tế ấy giữa lòng thành phố, Soul Ben Thanh & Bar là điểm đến lý tưởng dành cho bạn — nơi mang đến không gian ẩm thực sang trọng, ấm cúng và tràn đầy cảm hứng.